اختلال نقص توجه و تمرکز

اختلال نقص توجه و تمرکز چیست؟  (ADHD) Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder)  یک اختلال عصبی- رشدی است که معمولاً از کودکی آغاز می شود و می تواند تا بزرگسالی ادامه یابد. این اختلال با الگوی پایدار بی ‌توجهی، بیش ‌فعالی و تکانشگری مشخص می‌ شود که در عملکرد روزانه یا رشد فرد اختلال ایجاد می‌کند.

اختلال نقص توجه و تمرکز

نقاشی به توجه و تمرکز کودک کمک می ‌کند. به همین دلیل است که نقاشی کشیدن یکی از بهترین فعالیت‌‌ های درمانی برای کودکان مبتلا به نقص توجه و تمرکز به حساب می‌آید. در مدت نقاشی کشیدن کودک روی جزئیات متمرکز می ‌شود و خود را به چالش می ‌کشد.

علائم اصلی  اختلال نقص توجه و تمرکز

اختلال نقص توجه و تمرکز دارای سه نشانه : بی توجهی، بیش فعالی- تکانشگری و ترکیبی می باشد.

1. بی ‌توجهی (Inattentive):
   • مشکل در حفظ توجه و تمرکز
   • فراموشکاری و گم کردن وسایل
   • اجتناب از کارهایی که نیاز به تمرکز طولانی‌ مدت دارند (مثل تکالیف مدرسه)
   • به راحتی حواس ‌شان پرت می ‌شود
   • مشکل در پیروی از دستورالعمل ‌ها
2. بیش ‌فعالی- تکانشگری (Hyperactive-Impulsive):
   • بی ‌قراری و ناتوانی در نشستن طولانی‌ مدت
   • پرحرفی و قطع کردن صحبت دیگران
   • عمل کردن بدون فکر (مثلاً دویدن به وسط خیابان بدون نگاه کردن)
   • مشکل در انتظار کشیدن برای نوبت
3. نوع ترکیبی: ترکیبی از هر دو گروه علائم.

علل به‌ وجود آمدن  ADHD

علت دقیق ADHD ناشناخته است، اما تحقیقات نشان می‌دهد ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی و محیطی نقش دارند.

1. عوامل ژنتیکی

• سابقه خانوادگی ADHD خطر ابتلا را افزایش می ‌دهد.
• برخی ژن ‌های مرتبط با انتقال ‌دهنده‌ های عصبی (مثل دوپامین و نوراپی ‌نفرین) در این اختلال نقش دارند.

2. عوامل عصبی و مغزی

• تفاوت در ساختار و عملکرد مغز، به ‌ویژه در قشر پیشانی (مسئول کنترل توجه و رفتار).
• سطح پایین ‌تر برخی انتقال ‌دهنده ‌های عصبی که در تمرکز و تنظیم رفتار مؤثرند.

3. عوامل محیطی و دوران بارداری

• قرار گرفتن در معرض سموم (مثل سرب یا الکل و سیگار در دوران بارداری).
• زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد.
• عفونت ‌های دوران بارداری یا آسیب مغزی در کودکی.

4. عوامل روانی- اجتماعی

از جمله عوامل روانی- اجتماعی استرس شدید است که در کودکی ممکن است علائم را تشدید کند. همچنین محیط آشفته یا تربیت نامنظم می ‌تواند در بروز یا تشدید اختلال نقص توجه و تمرکز نقش داشته باشد.

تشخیص و درمان

تشخیص اختلال نقص توجه و تمرکز توسط روانپزشک یا روانشناس و بر اساس معیارهای DSM-5 انجام می ‌شود. برای  تشخیص دقیق و درست نیاز به مشاهده رفتارها در دو محیط مختلف (مثلاً خانه و مدرسه) دارد. همچنین برای اطمینان از درست بودن تشخیص ممکن است از آزمون‌ های روانشناختی و گزارش والدین و معلمان استفاده شود.

درمان:

1. دارودرمانی:
   • محرک‌ های عصبی مثل متیل‌ فنیدیت (ریتالین) یا آدرال.
   • غیرمحرک ‌ها مثل اتوموکستین (استراترا) برای کسانی که به محرک ‌ها پاسخ نمی ‌دهند.
2. روان ‌درمانی و آموزش مهارت‌ها:
   • رفتاردرمانی شناختی (CBT) برای مدیریت تکانشگری و بهبود تمرکز.
   • آموزش والدین برای مدیریت رفتار کودک.
3. تغییر سبک زندگی:
   • برنامه ‌ریزی منظم روزانه.
   • ورزش منظم (کمک به افزایش دوپامین).
   • رژیم غذایی سالم (کاهش قند و افزودنی ‌های مصنوعی).

سیر بیماری و پیش‌ آگهی

در برخی افراد با افزایش سن، علائم اختلال نقص توجه و تمرکز کمتر می‌ شود، اما در ۶۰٪ موارد تا بزرگسالی ادامه می ‌یابد.

• بدون درمان، ممکن است منجر به مشکلات تحصیلی، شغلی، روابط اجتماعی و حتی اختلالات اضطرابی یا افسردگی شود.
• با تشخیص به‌ موقع و مدیریت صحیح، بسیاری از افراد با ADHD زندگی موفق و پرباری دارند.

اگر فکر می ‌کنید خودتان یا فرزندتان علائم اختلال نقص توجه و تمرکز دارد، بهتر است با یک متخصص مشورت کنید.